En de rest

En de rest er gelijk maar achteraan:

Greize                               mokken
Knets                                slijk, natte sneeuw
Knutsen                            deuken (b.v. geknutst ei)
Strang                               strak
Strik                                  stropdas   (ook strop om wild te vangen)
Stücker                              stucadoor
Tijnen                                wilgetenen
Toemel                              geplaar, niet gemakkelijk
Tosse                                 om de oren slaan. Volgens Henk vd Veiling: vuurtje stoken
Toter                                 vies spul
Trek                                  lade
Triezele                             ronddraaien met twee
Vaaj                                   vouw, rimpel
Vaaje                                 toevouwen
Verkeskiek                        starende blik
Verroepzakke                    verpesten, moedwillig vernielen
Versiel                               aanmaakhout
Vet (aan)                           op elkaar gesteld
't Voare                              poort, doorgang (voare = tolpoort)
Voargát                             opening in 't gelint, inrit van een wei = voare
Voorschóttel                     voerschotel, schep
(Zich) waere                     zich verdedigen, oppassen, voorzichtig zijn
Zeech                                zicht
Zeeg                                 tam, zachtmoedig
Zwaegele                         opscheppen (Rutten Hand)

Ik weet niet meer wie dat laatste woord aangeleverd heeft, maar hij schreef er tussen haakjes “Rutten Hand” achter. Ik ken Rutten Hand niet; wel Rutten Toon. Was dat ook een opschepper? Mijn tante Gretha (VIVO winkel aan de Markt) vertelde wel dat hij een keer op 31 december in de winkel kwam en Gretha vroeg: godde vanaovend ok neejjoar ákaarte? En Toon: nae, ik heb al hónderde kiere neejjoar ágekaart!

En dan nog een paar uitdrukkingen:

Scheif hand                                                                                koude, stijve handen
Unne kop wie unnen teurhamer                                                niet moeder’s mooiste
Óvver de lónge   roeëke                                                            inhaleren
Hojje wah                                                                                  houdoe, het beste, blijf braaf
Nald en droad vaeme                                                                draad door oog van de naald steken
Wae 'n mager verke wil slachte meug ni te völ vore                het resultaat hangt af van je handelwijze
Wae 'n paerd achter de wage spant, dae haet 'n dówpaerd

Hojje wah is blijf braaf? Die uitleg komt van Henk van de Veiling. Zou Nellie hem dat steeds zeggen als hij alleen ergens heengaat?

Leo Vergeldt werkt in Horst bij een bedrijf waar ook een paar Amerikanen werken. Echte Amerikanen, uit Trumpland dus.

Als de Horstenaren na 't werk naar huis gaan, dan groeten ze elkaar altijd met hojje wah. De Amerikanen snapten daar niks van en vroegen "waarom zeggen jullie steeds Iowa tegen elkaar?"

Omdat het Sinterklaas is: dertig!

Vooruit, het is Sinterklaas geweest, ik doe er vandaag eens dertig. De meeste weer aangeleverd door Jeu Stökers.

Kodde                                              korstjes in de ogen

Oers                                                 rood-bruine ijzerhoudende grond, ijzererts

Onbenirlijk                                      onbarmhartig, ontiegelijk

(Neet) onaeve                                  (niet) onaardig

Pips                                                  bleek

Pitsers                                              dennenaalden

Próngeluk                                         per abuis, niet opzettelijk

Pupse                                               korstjes in de ogen

Raadgek (gek as 'n kárraad)             knettergek

Sanikbóks                                         zeurpiet

(Brille)schei                                     (brille)étui

Sauwel                                              koffiedrab

Schárkukske                                     nakomertje

Scheuteling                                       halfwas

Schóddere                                         schuifelen

Schóddervot                                     iemand die ongemakkelijk schuifelt

Schókkele                                        schudden

Schörge                                            kruien, met een kruiwagen rijden

Schriëper (schriëpel)                       dun, mager

Schroam                                           kras, schram

Schroevele                                       verschuiven, bv op fietszadel

Schröm                                             geld

Snubbike                                          snuffelen, zoeken, scharrelen

Spinnejaeger                                     ragebol

Stártepötje                                        steelpannetje

Stártpenke                                        steelpannetje

Staekschup                                       schop (om mee te spitten)

Sterreflikker                                     sterretjes (kindervuurwerk)

Stieb                                                 stut

(De) stort                                          bijkeuken met 'n afvoergat in de buitenmuur

Kodde kwam van Henk van de Veiling. Ik kende het woord niet. Een ander woord in deze lijst voor korstjes in de ogen: pupse.

Onaeve wordt volgens mij meestal gebruikt in combinatie met neet: neet onaeve = leuk, aardig.

Schei ken ik alleen maar voor een bril: brilleschei.

Schröm klinkt mij eigenlijk Venloos in de oren, maar het is goedgekeurd door meester Henk van de Veiling.

'n Staekschup is om mee te spaje.

En nog eens tien

Meester Henk (van de Veiling) heeft met zijn rode potlood mijn lijst nagekeken, dus nou moet alles 100% kloppen. Hier de volgende tien:

Foepere                 hupsen, ongedurig bewegen

Laeze                    uitsorteren van zaden, bv mais, bonen

Lier                       ladder

Loerie~zer            bril

Mins (miene)        echtgenoot (mijn)

Moal                     koe die voor het eerst gekalfd heeft

Moe~lemaeker     praatjesmaker

Moetse                 dutje doen

Möppig                duur, heet

Nuëtelik               snel op de teentjes getrapt

Mientje zit stil, schei oet met dát gefoeper.

Laeze deed je op het veld, na het oogsten van bv mais: het bijeenzoeken van losliggende korrels.

Loerie~zer, bril. Dat woord kreeg ik aangereikt door Ger Versleijen. Maar die komt uit Hegelsom, dus is het wel echt Lottums ……?

Miene mins, mijn man, mijn echtgenoot.

Moal, nooit van gehoord, maar dat woord komt van Jeu Stökers, dus het moet wel kloppen.

Dén Henk, dèn haet altied praatjes, dát is unnen echte moe~lemaeker.

Moetse, ook nooit gehoord. Komt ook van Jeu. Dutje ken ik wel, dat doe ik regelmatig.

Möppig, ken ik wel als “duur”, maar niet als “heet”.

Schei oet met dát gesanik, dót toch ’s neet zò nüetelik Hay.

Dat waren er weer tien. Nog 55 te gaan.

Lang genoeg geluierd

Lang genoeg geluierd, ik moet maar weer eens in actie komen om het Lottums te redden van de ondergang. En daar krijg ik van alle kanten hulp bij, van ver buiten de grenzen van Lottum zelfs. Een paar weken geleden was ik in de kantine van de tennisclub in Broekhuizenvorst en daar vroeg iemand: “ben jij die beroemde Lottumer die dat blog schrijft over het Lottums dialect?”.

OK, ik overdrijf wat; “beroemd” zei hij niet, maar hij kende mijn blog en wist een woord dat ik nog niet had: snubbiken. Snuffelen, zoeken, scharrelen, betekent dat.

Intussen heb ik zo’n 70 nieuwe woorden verzameld, de meeste weer afkomstig van Jeu Stökers, en ik zal proberen ze de komende weken te plaatsen, met 10 tegelijk. Hier de eerste 10:

Ju                              ho, stop

Kaduuk                     kapot

Kaffe                         blaffen, hoesten

Kamezöl                   groot, lomp ding

Kampraad                 tandwiel

Kiebig                       guitig

Klatsen, klaatsen       slaan

Knien, kniens            dwarsligger, eigenwijs

Komkommer             augurk

Kroche                      hoesten

“Ju” zei mijn ome Sraar vroeger tegen zijn paard, als dat moest stoppen. Een voice-controlde rem dus op de paardenkar. Zijn tijd 60 jaar vooruit.

“Wát unne lompe kamezöl!” Kan van alles zijn, als het maar groot en lomp en zwaar is.

Mijn kleindochter van 3 vind ik “n kiebig kiendje”.

“As geej nou ni oetscheid daan kla(a)ts ik d’r ow dalik enne.”

“Ózzen Hay dat is unnen echte knien. Dén is altied kniens.”

"Komkommer" is natuurlijk geen Lottums woord. Maar dat het bij ons “augurk” betekent is wel Lottums. ’n Hollandse komkommer heet bij ons “slangkomkommer”.

Lei Achten - 3

Nog maar eens wat Achte’s Lei herinneringen. Ik schat dat we nu in de dertiger jaren zitten.

Elk jaar gingen we op bedevaart naar Tienraij, de meest vervelende dag voor ons kinderen. Meestal was het in de zomer en veel te warm.

In augustus was altijd de Kindsheidoptocht. Ik ben een keer Ridder geweest met een houten sabel en mocht daarmee alle ongelovigen het hoofd afslaan, aldus de pastoor.

Wauw! Wie was die pastoor? Hij was zijn tijd ver vooruit. ISIS begon daar pas 80 jaar later mee!

We gingen met de trein naar Amsterdam, naar de stille omgang.

Op school speelden we haasje over, krabboek en hamer- schaar - mes of hiep. We bandelden, maakten pijl en boog met rieten pijlen, we lieten vliegers op tot ongekende hoogten en stuurden er telegrammen naartoe. We maakten knabbussen van vlierenhout en fluitjes van kastanjehout.

We ratsten kersen, appels, peren en pruimen en maakten een mook van geratst fruit om het tussendoor op te kunnen eten.

Soms hadden we een halve zondag (heiligendag): 's morgens naar de mis en dan naar school.

Trouwens, we moesten elke morgen naar de vroegmis. Daarna koffie drinken en naar school.

Op zondag na het lof kregen we een knapkoek.

En dan noteert hij: “Paus Wim en de fazante”.  En: “De Guut zijn huwelijks aanzoek”. 

Ik had daar graag wat meer details over gehoord, maar dat is alles.

Maar ook dit, over dansen met een Engelsman:

Hij: “you are my sweetheart”.

Zij: “joa,ma ozze Sjeng zwieët vul harder”.

En over een opa die met zijn kleinzoon gaat jagen:

Scheet nog is opa, d’n haas hèt ‘t neet gehuurd.

Een een Lottumse spreuk:

Als het water zakt, kraakt het ijs. (Een scheet laten onder het plassen.)

En tot slot nog wat over de Maas, ware poëzie:

De wintermaas:

Kaal en grijs berijpte wanden,

En ijs verstijft de randen.

De zomermaas:

Licht en groen, kabbelend aan de wanden,

Warm weerspiegeld in de heldere randen.

Lei Achten - 2

En hier de tweede serie herinneringen van Lei Achten.

Over 1925 schrijft hij:

Hoog water en overstromingen in Lottum.

Mgr. Schraven in China vermoord.

Poels verliest zijn portemonee in het water en fietst naar Baarlo waar ze aangespoeld zou zijn.

Of hij ze daar ook gevonden heeft vermeldt Lei niet, maar volgens mij stroomt de Maas niet naar Baarlo toe, dus …..

En over 1929:

Crisis in Amerika maar wij krijgen electrisch.

Sijtant is overleden, dragers plunderen de wijnkelder. Gommans is erfgenaam; bewoners;

Grad vd Brand met Gina - vrouw Gommans - Harry Hovens (rolkastje) Seuren Hand met Nes; Ger Driesen en Mia Clemens.

Wie weet wat dit allemaal betekent mag het zeggen.

Scheerpiet ging met de telder en andere attributen onder de arm de mensen op woendagmiddag aan huis scheren. Zaterdagavond echter bij hem thuis. Hij was kleermaker, hulpkoster, klokkenluider, scheerbaas, kon kleine verwondingen behandelen, drapeau-drager en voorbidder bij processies en begrafenissen.

Van Horck was kleermaker. Hij had leerlingen uit Horst en uit Lottum, Wiel Cuijpers, Cor Clevis en zijn eigen zoons Sraar en Dries.

Op zomeravonden was hij ook veilingmeester, stempelde eieren, nam zakken bonen en andere groenten in ontvangst om te wegen en te labelen en dat werd dan elke morgen in alle vroegte door Sir Gooren opgehaald en met paard en wagen naar de boerenveiling in Venlo gebracht.

Hovens bracht zijn groenten zelf naar zijn eigen Venlose veiling vereniging.

Asperges werd bij de boeren opgehaald door Seuren in Houthuizen.

In het huis van van Horck was ook de Cooperatiewinkel van de werkliedenbond. Basten van

de Grubbenvorsterweg bracht de boodschappen rond. Deze Basten verkocht met een gekoelde

driewieler ijsco's in dorp.

In de Hoofdstaaat was de EDAH kruidenierswinkel van Verstraaten. En dan waren er nog Flisse

Frens mit winkel en cafe, Jonkers Sef en Handrie met winkel en kwekerij en Smits en Claessen.

Op vrijdag 3 hieringen in ‘t zuur met veel uien.

Frans Gooren en Turlings hadden Standaard tankstations en in de jaren dertig kregen wij de eerste Shell benzinepomp.

Wordt vervolgd

Lei Achten - 1

Via facebook ontving ik het droevige nieuws dat Lei Achten op 22 april in Banholt overleden is, 90 jaar oud. Lei en zijn vrouw Sien zijn in 1970 uit Lottum vertrokken. Daarna heb ik hem nooit meer gezien, maar hij is me altijd in herinnering gebleven als een markante Lottummer, altijd vol humor. Hij was elektricien en hij en Sien hadden aan de Markt een winkel met elektrische artikelen en apparaten.

In 2010 hebben Chrit Peeters en filmclub Le Tabouret hem thuis in Banholt opgezocht en geïnterviewd en in dat interview legde hij de achtergronden van zijn vertrek uit. Het kwam er op neer dat het niet goed ging met zijn zaak en hij besloot daarom om eens heel wat anders te gaan doen. Hij werd kastelein en huurde een café in Banholt, Zuid Limburg.

Een paar jaar geleden heeft Frans Gommans me eens 13 pagina’s met aantekeningen en jeugdherinneringen van Lei gegeven . Ik heb daar nooit eerder wat mee gedaan, maar dit is een goede aanleiding om een paar van zijn herinneringen eens op mijn blog te zetten.

Lei, derde van rechts, in "De Zwaan" van Keiren.

Hier komen er alvast een paar. Meer volgt.

Wanneer vader of moeder jarig waren kregen we een plats, een groot rond krentebrood, waarvan elke dag behalve vrijdags (vasten en onthouding) een schijf werd afgesneden en dan kregen we 14 dagen lang elk dag een klein stukje plats.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

De Rozenfeesten waren op de Markt en er werd alleen wijn gedronken door de grote Kwekers met genodigden en de upper-ten van Lottum en Grubbenvorst.

De hele markt was dan twee meter hoog afgezet met jute, maar s'avonds bij het eerste elektrische licht stonden vrouw Achten, vrouw Broekmans, vrouw Keltjens en vrouw Gommans naast elkaar op keukenstoelen naar al dat schoons te kijken, vooral naar de wijndrinkers.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Pastoor zijn eerste spoeltoilet.

Het water kwam uit de grondpomp met drukketel. Lies, de dienstbode, mager als een lat en ook zo lang, zat op de tweede dag voor de grote boodschap op de wc, maar zakte met haar smalle heupen door de bril en zat klem.

Wat nu gedaan? Voorzichtig riep ze de pastoor die voor de deur van de wc bleef staan.

“Wat is er Lies?”

“Ik zit vast, maar hier hangt een kettinkje, mag ik me daaraan optrekken?”

“Natuurlijk” zei pastoor, “daar zal dat ding toch wel voor bedoeld zijn.”

Lies trekt aan het kettinkje en krijgt een hele guts water langs haar billen.

Een gil: “och,och pastoor, ik geloof dat me de blaas is geknapt.”

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

In 1940 brak de oorlog uit. We hadden een benzine pomp van de Koninklijke Shell Maatschappij, een tank van 1000 liter en de pomp was handbediend.

Op 10 mei kwamen alle militaire voertuigen in alle vroegte, om 4uur ‘s morgens, bij ons

tanken. Het leger mocht alleen tanken bij ons vanwege dat koninklijke van Shell. Een tiental soldaten had hun eigen auto en die gaven briefjes af waarmee we later naar het gemeentehuis gingen voor geld.

Toen de laatste wagens vertrokken was onze tank leeg en kwamen de eerste Duitsers al over de Maas.

Nulle Sjang, Jan Lichteveld, liep over Borgraafsdijk naar de Borggraaf om daar te gaan werken. Iemand zag hem lopen en riep “Sjang got ma noa hoes, ‘t is oerlog.”

“Ik ni, zei Sjang, ze hebben meej niks gezèt.”