Möpkes (4)

Kuëb haj al unnen tie~d la~st ván pien in ziennen boek en ging nao d’n dokter. Dae keek ‘m ’s nao en zei: “Ik geef je zeven zetpillen; die neem je een week lang, één per dag, en dan kom je over een week terug op het spreekuur.”

Kuëb kump nao ’n waek terug op 't sprè~koor en d'n dokter vroog um: “En, is de pijn over?”

“Nieje dokter”, zei Kuëb, “die pien is nog precies utzelfde. Die pille hebben gen zak geholpe. Ik haj ze net zo good in mien kónt kunne staeke!”

Tinus moos elken daag met zien pè~rd onder ’n spoartunnelke door. Ma d’n tunnel waas net te liëg en ’t paerd slepte aaltied met zien oeren óvver ’t plafond van d’n tunnel. Op unnen daag waas Tinus dát muuj, pakte unnen hamer en unnen beitel en begoos twië sleuve te hakken vur die oere.

Buurman Leej zoog ‘m aan ’t werk. ’t Waas unne zandwè~g en hae vroog: “Tinus, waorum haalde nì gewoeën wat zand oonder weg?”

“Geej snapt d’r ok niks va”, zei Tinus. “Zien puët kunnen d’r waal door, ma zien oere nì.”

En de volgende ....

Ik heb al een paar keer geschreven dat ik ze nou wel zo ongeveer heb, maar dat zal ik maar niet meer doen want er blijven toch regelmatig weer nieuwe woorden binnendwarrelen. Vandaag deze bijvoorbeeld:

Blutsen – kneuzen, stoten

Draeger – bagagedrager
Gu~ns - ginds, 'n end weg
Grie~zele - kiezeltuintje opharken

Kui – hok

Kroaze – scheuren, hard rijden
Smekke - eetgeluiden maken
Smik - zweep
Smoe~zele - motregenen

Snierke – roken (of zoiets)
Spienze - loeren
Strietse - jatten

Stoep – trottoir

Ville - kwellen, pijn doen

Blutsen: ik heb miene kop geblutst tègen de moo~r. Als je 'n appel op de grond laat vallen is hij ook geblutst.

Draeger: Mientje, kom ma da meude beej meej achter op d’n draeger.

Gu~ns: die ván Achten die woeëne doa gu~ns op de hei. Is natuurlijk hetzelfde woord als "ginds", maar dat woord wordt in het NL nauwelijks meer gebruikt. En "gu~ns" wel, vandaar.

Kui: verkeskui, kiepekui. Sjaak get merge de verkeskuien oetdoo~n. Komt natuurlijk van "kooi", maar een kooi is toch heel wat anders dan een kui.

Kroaze: komt van crossen denk ik en kan van alles zijn.

Smekke - geluiden die ontstaan als je eet met de mond open. "Neet smekke ônder 't è~te."

Snierke: ik weet het eigenlijk niet precies, maar voor mijn gevoel is het zoiets als snel tussendoor een sigaret of een pijp roken, "’n piepke snierken".

Spienze: woa zitte geej doa stiekum noa te spienze?

Strietse: Weet ik ook niet meer precies. Is het jatten? "Ik heb ván ôzze pap 'n sigret gestrietst? Zoiets?

Stoep: "Kiendjes,  nì de we~g opgoan, braaf op de stoep blieve" zeiden ze ons zo'n 60 jaar geleden.

Stoute kiendjes: op de we~g (ik met zus Mieke)

Brave kiendjes: op de stoep (zusjes Liesbeth en Mieke)

Ville: zit dát hundje nì zò te ville. Villen is ook een NL woord, maar dan betekent het: de huid afstropen.

En op 9 september stuurde Bert Thielen uit St Tönnis, zoon van Jan en Net Vermazeren, me nog twee woorden die ik niet ken:

Grie~zele: kiezeltuintje opharken. Niet zo vreemd dat ik dat woord niet ken, want wie heeft er nou een kiezeltuintje? En wie grie~zelt dat nou? Ik in elk geval niet.


Maar het tweede woord, smoe~zele, klinkt al wat vertrouwder want ik denk dat het in Lottum vaker smoe~zelde dan grie~zelde. Bert gaf als uitleg: Zachtjes regenen (in de vorm van: Heej Cueb, dot oow enne jas aan, geej werd naat… Nea os Mo, ut smoezelt ma wat).

Wij noemden dat thuis mie~zele, maar het zal in Lottum wel zó vaak smoe~zele dat we er twee woorden voor hebben. Voor de afwisseling; dat je niet elke dag hetzelfde weer hebt. Ik heb wel eens gelezen dat de Eskimo's twaalf woorden hebben voor sneeuw. Waarschijnlijk een paar minder voor zonnecrème.

Ik kan me uit de vijftiger jaren nog een krantenartikel herinneren met de titel "Lottum droogste dorp van Nederland." Klopt dat nog, met al dat gemie~zel en gesmoe~zel daar bij jullie?

Möpkes (3)

Ben ging beej Groetelaars de winkel binnen en vroog um ’n druëgwors. Hae bekeek ze ’s en rook d’r aan en goof ze terug en zei: “dót meej toch maar lever ’n laeverwors.”

Groetelaars hing de druëgwors terug, pakte ’n laeverwors en goof ze aan Ben.

“Merci”, zei Ben, en leep de winkel oe~t.

“Hey, hey”, zei Groetelaars, “geej hèt nog nì betaald”.

“Ik heb ow toch die druëgwors teruggegaeve?” zei Ben.

“Ma die hedde ok nì betaald!”, zei Groetelaaars.

“Ma die heb ik toch ok nì meigenoame!” zei Ben

Henk ging op de fiets van Houteze noa ’t dörp en woord aangehalde dór de pliessie. “Ik zeej ’t al” zei de pliessie: “gèn veurli~ch,  gèn achterli~ch,  gèn bel, gèn rem, gèn wit spatbord, dát get ow unnen hoeëp geld koste.” “Zal ik ow ’s ennen tip gaeve”, zei Henk, “dalik kump d’r hee enne naeve dae hè~t gaar genne fiets beej zich!”.

Möpkes (2)

Jan noom al joare lang elken daag in zien trummelke ’n bôtram met honing mei noa zien werk.

Op unnen daag zogen zien collega’s dát ie ’n bôtram met kroe~t zoot te èten.

“Wát is d’r thoe~s aan de hand Jan?” vroge ze, “is de beej zeek?”

Pietje zoot op stroat te speule met unnen hoeëp pèrdestroont. Doa kwaam Pieëters, de pliesie aan en vroog: “Wát ziede aan ’t doon Pietje?”  “Ik bin ennem bekker aan ’t make” zei Pietje.

“Woarum mákte genne pliesie-agent?” vroog Pieëters.

En Jantje: “Doa heb ik lang nì genóg stroont veur!”

Möpkes (1)

Piet kump d'n Hook binnen, ’n bietje wit um de neus, en vrug zien kameröj: 

"Hoe groeët is unne pinguin eigelijk?”

Och, zei Thei, “zoe-iets ongevaer” en wees zòwát unne mèter aan.

“Verrek”, zei Piet, “dán heb ik net un begie~n umgereje.”

Leej haj unnen hoeëp zand in zienen ho~f liggen en wooj dae weg hebbe. Wát zal ik doa ’s mei doon, vroog ie aan Hay, zienem buurman.

“Wette wát”, zei Hay, “weej graven ’n gát en goeëien ’t doa in.”

“Prima idee!”, zei Leej, en ze pakte allebei ’n schup en begoossen te spaje, en toen ’t gát groeët genóg waas goeide ze d’n hoeëp zand d’r in: kloar!

Má toen Hay achter zich keek, schrók ie en zei:” verrek, wát is dat? Nou leet doa nòg unnen hoeëp zand.”

“Zidde wál”, zei Leej, “ik hay ok al wille zegge, weej hajjen eigelijk twieë gátter mótte grave.”

Mìddaag en mìddaa~g

Mìddaa~g – 12 uur ’s middags

(Um)bouwe – (om)ploegen

Mìddaag, met de klemtoon op mìd is het ABN woord middag. Het is een deel van de dag, de periode die begint om 12 uur ’s middags en eindigt bij het vallen van de avond. Maar mìddaa~g, met de klemtoon op daa~g, is een tijdstip, namelijk precies 12 uur ’s middags: het midden van de dag. Een oud Nederlands woord daarvoor is noen (Engels: noon).

Sjang, wette geej hoe laat ut is? 't Is intrint mìddaa~g.

Bouwe en umbouwe betekenen hetzelfde als bouwen en ombouwen in het ABN, maar in Lottum betekent het daarnaast ook ploegen en omploegen. Sjaak hè~t gistere de plak umgebouwd.

Greuzele!

Is er misschien iemand die dat woord kent? Volgens Bernard Driessen betekent het `binnenpret hebben`. `Wát zitte geej dao te greuzele? Òh, ik moos örges aan dinken.`

Ik ken `t woord niet, nooit gehoord. Is het Lottums of Driessens?

Bij Muijsers thuis werd gekneuzeld, bij Driessen gegreuzeld, wat is het volgende? Deuzele? Freuzele? Sneuzele?

Klinkt eigenlijk wel goed: `Zit toch nì zò stóm te sneuzele man!`

Peuzele ken ik wel, maar dat is weer heel wat anders.

Ik zet `greuzele` voorlopig nog even op de wachtlijst, even kijken of er nog meer mensen zijn die het kennen; of er nog meer greuzelaars zijn, voor ik het noteer op de Algemeen Beschaafd Lottumse woordenlijst.

Dus: greuzelaars svp even melden, maar als je denkt dat die Bernard maar wat sneuzelt, dan hoor ik het ook graag.


--------------------------------------------------------------
Ik heb het voor het gemak maar even voorgelegd aan de professor in de Lottumse taal, Henk van de Veiling dus, en die heeft greuzele goedgekeurd. Volgens hem betekent het "grinniken", iets tussen glimlachen en hardop lachen in. En hij gaf me er meteen nog een nieuw woord bij: garepaap, wat "libelle" betekent volgens Henk. Ik kende garepaap wel als een beetje een onschuldig scheldwoord, iets tussen löbbes en klootzak in, maar dat het eigenlijk Lottums is voor "libelle", dat wist ik niet.